جداگانه‌اى [ مىداشت ] . در اثناى چهار ساعت همچنان سواره از راههاى بسيار مستوى ، و پيچ و پيچ به قلّهء كوه تا دامنه برف رفتيم و به جهت صرف غذا در اين محل در سبزه‌زارى توقف كرديم . در اينجا كبك‌هاى بسيار ديديم . در ميان گياهان « خنطيانا » « 7 » كه به عربى « داءالحيّه و كفّ الذئب » گويند ، ديديم كه تازه گل داشت . همچنان گياهى كه به فرانسه « پريمور » گويند . گياهى هم بود كه اول بهار گل داشت ولى بر گياه شناسان معروف نبود . همچنان قسم ديگرى از لاله كه به فرانسه « فرى تيلر » « 8 » گويند ، ديده شد . اسمى از فارسى و عربى مخصوص اين قسم از لاله ، بر مترجم معلوم نشد . چون دو عدد بارومترى كه از پاريس همراه داشتيم ، يكى در اسلامبول و ديگرى در جزيره كرت شكسته بود ، ما را از ارتفاع كوه معلوم نشد . به هنگام تفرّج در قلّه و تفتيش گياه ، ما را امرى عارض گرديد كه موجب حيرت شد ، اما سبب را نتوانستيم بفهميم ، و آن اين بود كه با وجود اينكه هيچ رنج و عنايى و مرضى نداشتيم و در كمال آزادى نفس مىكشيديم ، اما هيچ قوهء حركت نداشتيم و پاهاى ما از رفتن مانده بود و [ حتى ] مانع از حركت ما مىشد ، ناچار بوديم كه زمان به زمان توقف كرده و استراحت نماييم و چون مىنشستيم حالت خود را در نهايت خوبى مىيافتيم . به‌علاوه تفريحى در خود احساس مىكرديم ، چنانچه شخصى بعد از خستگى بسيار چون بخوابد ، احساس كند . گرچه از جميع جهات از برف احاطه شده بوديم اما هوا را بسيار سرد نمىديديم ، و بادى هم نمىوزيد ، و آفتاب بسيار كم بود ، خاصه در وسط روز كه قدرى پائين‌تر فرود آمديم . تغيير حالت خود را اول به ارتفاع و بلندى كوه نسبت داديم ، اما چون درست تأمل كرديم ، فيما بعد به ما معلوم گرديد كه علتى ديگر علاوه بر ارتفاع مكان داشته است ، زيرا در تمام ايام توقف ما در ايران ، خود را ضعيف و ناتوان‌تر از ايام سابق ديدم و حالت معتادان را در خود مشاهده كردم . « بروگير » « 9 » اين تغيير حالت را از شدّت گرما و مشقت و بىتوانى كه غالب اوقات بدان گرفتار بوديم ، مىدانست . اما من [ آن را ] از اثر آب اين مملكت مىدانم كه اكثر اوقات موجب اسهال در مزاج ما مىشد ، و هميشه سبب خرابى معدهء ما بود . چونكه فيما بعد به ما محقّق گرديد كه اين [ امر به سبب ] غايت و شدّت گرما نبود ، زيرا بعد از گذشتن گرما نيز اين حالت در ما باقى بود . در بغداد و صحراى عربستان كه گرما به مراتب از ايران هم شديدتر بود ، كمال

--> ( 7 ) Gentiana . ( 8 ) Fritillaria Meleagrin . ( 9 ) Brugeiere .